ابراهم والنتاين ويليامز جكسون ( مترجم : منوچهر اميرى و فريدون بدره اى )

8

سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى )

همهء عمر گلدنر را استاد بزرگوار خود مىخواند . در 1889 پس از بازگشت از اروپا ، تدريس در كلمبيا را از سر گرفت و تا چند سال ، گاه زبان و ادبيات انگليسى ، و گاه زبان و ادبيات هند و ايرانى ، درس مىداد . از 1895 كه كرسى تدريس زبانهاى هند و ايرانى در كلمبيا تأسيس شد ، بيش از پيش به تحقيقات شرق‌شناسى پرداخت . تا اين هنگام از جكسن مقاله‌هايى دربارهء زبانهاى ايرانى ، خاصه مطالعات اوستايى منتشر شده و دو اثر مستقل به چاپ رسيده بود : « يكى از سرودهاى زرتشت « 1 » » و « الفباى اوستايى « 2 » » و مهمترين تأليف او تا اين زمان « دستور زبان اوستا و مقايسهء آن با سانسكريت « 3 » » بود . آنچه بيشتر ذوق و علاقه‌اش را برمىانگيخت ، تحقيق دربارهء زرتشت بود . در 1899 كتاب عظيم « زرتشت پيامبر ايران باستان « 4 » » منتشر شد . اين همان كتابى است كه شهرت جاويد به جكسن بخشيد و به عنوان يكى از شاهكارهاى تحقيق ، باقى خواهد ماند . در 1901 جكسن به آرزوى ديرين خود رسيد ؛ يعنى راهى هندوستان شد و با پارسيان هند از نزديك آشنا گرديد . در 1903 براى نخستين بار به ايران و آسياى ميانه سفر كرد و در اين مسافرت بود كه از كوه بيستون بالا رفت تا سنگنبشتهء داريوش بزرگ را از نزديك بخواند ، و به اصطلاح روز ، به « مطالعهء دست اول » بپردازد . حاصل اين سفر كتاب حاضر : سفرنامهء جكسن يا به عنوان اصلىاش ؛ « ايران در گذشته و حال » ( نيويورك 1906 ) است . جكسن در اين كتاب شرح دل‌انگيز سفر خود را در ايران با مطالب تحقيقى ، تاريخى و باستان‌شناسى - كه حكايت از احاطه و تبحر او در اين رشته‌ها دارد - بهم آميخته است . دوباره در سالهاى 1907 و 1910 به اين نواحى مسافرت كرد و در بازگشت به امريكا كتاب « از قسطنطنيه تا زادگاه عمر خيام « 5 » » را نوشت . اين كتاب نشان مىدهد كه علاقهء جكسن منحصر به تحقيق در زبانهاى باستانى ايران نبوده و او به شعر فارسى درى نيز سخت دلبسته بوده است و ديوان شاعران پارسىگوى ، كتابهاى بالينى او بوده است كه هر شب پيش از خفتن مىخوانده . جكسن بر آن بود كه دوره‌اى كتاب دربارهء شعر فارسى تأليف كند ، اما از آن

--> ( 1 ) . A Hymn of Zoroaster , Stuttgart 1888 ( 2 ) . The Avestan Alphabet , Stuttgart 1890 ( 3 ) . An Avesta Grammar in Comparison with Sanskrit , Stuttgart 1892 . ( 4 ) . Zoroaster the Prophet of Ancient Iran ( 5 ) . From Constantinople to the home of Omar Khayyam , New York 1911